Bài viết tổng hợp kinh nghiệm cá
nhân dưới đây được viết vào cuối năm 2008 khi tác giả bắt đầu chương trình học
Doctor of Science tại ETHZ và Empa, Switzerland. Một số thông tin có thể
đã cũ hoặc một số đường links không còn hoạt động. Mọi đóng góp để hoàn thiện
thêm về bài viết xin gửi về: minhsonhut@gmail.com. Xin lưu ý rằng, do điều
kiện thời gian không cho phép, mình chỉ tiếp nhận các ý kiến đóng góp và xin
phép không trả lời các thư mà các bạn xin nhờ tư vấn xin học bổng.
Bài viết nhằm mục đích chia sẻ
kinh nghiệm cộng đồng nên bạn nào thấy hữu ích thì có thể tùy ý post lại ở
website khác nhưng xin ghi đường link đến bài viết gốc.
Tác giả bài viết đang xem xét đăng
lại Application package (Application letter, Statement of Motivation, CV) của
chính tác giả nhằm mục đích giúp ích cho các bạn đi sau.
KINH NGHIỆM XIN HỌC BỔNG PhD TẠI CHÂU ÂU
Phạm Minh Sơn
Doctoral Candidate at Mechanics for Modelling and Simulation
Laboratory,
Swiss Federal Laboratories for Materials Science and Technology
(EMPA)
and Swiss Federal Institute of Technology Zurich (ETHZ)
Switzerland
Version 1.0, 2008
Lời mở đầu
Mình viết bài này hi vọng sẽ giúp ích cho các bạn đang xin (hoặc
chuẩn bị hồ sơ xin) học bổng tiến sỹ tại Châu Âu. Với kinh nghiệm xin học bổng
ở Europe mà mình vừa tiến hành. Mình chỉ xin đóng góp cho mọi người những kinh
nghiêm mà bản thân nhận thấy trong quá trình xin học bổng Phd tại Europe, đặc
biệt là ở Denmark và Switzerland, hai nơi mà mình được nhận.
Xin học bổng cũng giống như quá trình xin việc, đó thực sự giống
như quá trình câu cá “fishing”. Bạn phải chuẩn bị sẵn cần câu, mồi
(application) chọn nơi có cá (PhD fellowships) rồi thả câu (applying). Kết quả
câu cá sẽ phụ thuộc vào chất lượng mồi câu, vị trí thả câu có nhiều khả năng cá
đớp mồi hay không cũng như các kỹ năng câu cá (background and soft skills). Tất
nhiên công việc này đòi hỏi các bạn sự kiên nhẫn và cả may mắn nữa.
Sau đây là những lời khuyên cụ thể trong quá trình xin học bổng.
Hi vọng những kinh nghiệm của mình một phần giúp ích các bạn đạt được học bổng
Phd sang Châu Âu.
Chúc các bạn thành công!
1. Các bước chuẩn bị
1.1 Chuẩn
bị hồ sơ:
Application letter, việc đầu tiên mà các Gs đọc chính là
Application letter, thế nên chúng ta phải viết sao cho thể hiện mình là mình có
background phù hợp với lĩnh vực mà họ cần tuyển, thể hiện sự thiết tha tiếp tục
chinh phục những đỉnh cao mới trong lĩnh vực mà mình đang theo đuổi, tin tưởng
với điều kiện làm việc chuyên nghiệp của nhóm nghiên cứu đó cũng như background
và phẩm chất của mình, chúng ta là những ứng cử viên thích hợp và nếu được chấp
nhận chúng ta sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Statement of motivation (SoM) hay Personal statement hay Statement
of Purpose (SoP) là một thứ rất quan trọng trong hồ sơ của bạn. Viết SoM khá
khó, bạn phải viết sao để thể hiện bạn là người như thế nào, có những phẩm chất
gì nổi trội. Với những phẩm chất đó, bạn đã đạt được thành tích gì trong quá
khứ và nó có đảm bảo bạn đạt được những thành tích lớn hơn trong tương lai hay
không. Đừng quá quan tâm đến ngữ pháp tiếng anh khi viết các bản nháp đầu
tiên của SoM, việc đầu tiên phải quan tâm đó là tính logic, mạch lạc trong lối
hành văn. Trong cả cái statement đó, bạn phải thể hiện bạn là ai, từ tính cách
đến các kiến thức chuyên ngành, kỹ năng, tất cả những thứ bạn nói trong đó chỉ
nhằm một mục đích là: tôi là ứng cử viên phù hợp và đầy triển vọng cho vị trí
mà các ngài sắp tuyển. Đừng quá sa đà vào việc liệt kê thành tích, nhưng cái đó
bạn có thể khai trong CV. Hay để cho Gs cảm nhận bạn là người như thế nào qua
SoM. SoM cùng với Letter of Recommendation sẽ nói rõ cho hội đồng tuyển dụng về
khả năng và tính cách của bạn. Sau khi viết một SoM ưng ý theo suy nghĩ của
bạn, đó là lúc chỉnh sửa ngữ pháp, ngôn từ cho chính xác cẩn thận.
Curriculum Vitae (CV), để viết một CV tốt không phải dễ, các bạn
nên tham khảo kinh nghiệm viết CV từ các nguồn trên mạng hay từ các CV mà bạn
nghĩ là nó được đánh giá tốt.
Letter of Recommendation (LoR). Bạn là người chăm chỉ làm việc,
bạn là người sáng tạo, hòa đồng với mọi người… bạn có thể thao thao thao bất
tuyệt về những điều đó nhưng ai sẽ tin bạn, ai sẽ làm chứng cho bạn. LoR có tác
dụng chính là đó, nó là nhận xét của người đã từng cộng tác với bạn, từng quản
lý bạn, nó sẽ khẳng định hơn nữa về những phẩm chất tuyệt vời mà bạn vừa thao
thao bất tuyệt kể ở SoM, Application letter, CV. Thế nên phải cố gắng xin được
LoR thật tốt từ Gs đã từng hướng dẫn bạn. LoR Gs nước ngoài có thành tích
nghiên cứu khoa học tốt (thể hiện số lượng publications của Gs đó được đăng
trên các tạp chí danh tiếng) bao giờ cũng được đánh giá cao hơn GS có ít thành
tích nghiên cứu. Một LoR tốt của Gs danh tiếng là một giấy thông hành rất quan
trọng cho quá trình nộp hồ sơ của bạn.
Chúng ta nên cố gắng tham dự một vài hội nghị quốc tế có chút
tiếng tăm trong lĩnh vực của mình. Có mặt tham dự vài hội nghị quốc tế và một
vài bài báo quốc tế SCI thì đó là một trong những điều giúp chúng ta dễ dàng
hơn rất nhiều trong việc nộp hồ sơ xin học bổng Phd tại Châu Âu cũng như mọi
nơi trên thế giới. Kể cả trong trường hợp bạn mới chỉ submitting bài báo của
bạn cho một tạp chí nào đó, ban cũng có thể ghi nó trong hồ sơ của bạn là bạn
đang submitting bài báo và đang trong quá trình revising. Đối với giáo dục Châu
Âu, sinh viên master học course khá nhiều nên việc sv master có một bài báo
khoa học là rất ít. Thế nên chỉ cần mình có thể viết một bài báo thì nó cũng
đánh giá khả năng nghiên cứu. Publications sẽ thể hiện khả năng nghiên cứu khoa
học cũng như kiến thức của chúng ta trong lĩnh vực đó. Publications là một
trong những tiêu chí quan trọng để giúp bạn lọt vào vòng phỏng vấn. Tuy nhiên,
với một số ngành, khả năng có báo trong thời sv master là rất khó, thế nên chỉ
cần tham dự hội nghị và một luận văn tốt được viết một cách logic, mạch lạc
cũng như thể hiện được tư duy khoa học của mình cũng giúp chúng ta nhận được
ánh mắt thiện cảm của hội đồng đánh giá.
Chúng ta phải cố gắng đạt được nhiều thành tích học tập và nghiên
cứu khoa học càng nhiều càng tốt, cụ thể ở đây là cố gắng các môn học
chính của chuyên ngành của bạn thời đại học cũng như thời master phải
đạt được điểm càng cao càng tốt, điều đó một phần phản ánh khả năng của bạn
trong lĩnh vực đó.
Khả năng tiếng anh, được chứng minh bằng điểm TOEFL, GRE,
IELTS,... nếu có càng cao càng tốt, tuy nhiên do đặc thù của phong cách tuyển
chọn, không phải tất cả các trường ở châu âu đều yêu cầu bạn nộp điểm GRE và
TOEFL. Thế nên nếu bạn đã từng học ở nước ngoài, các môn học của bạn được giảng
dạy bằng tiếng anh thì cũng không lo lắng quá về điểm TOEFL. Các Gs bên Châu âu
sẽ kiểm tra trực tiếp khả năng tiếng anh trong quá trình phỏng vấn.
Bản tóm tắt luận văn sẽ giúp Gs Châu Âu hiểu bạn đã từng nghiên
cứu như thế nào, đồng thời khả năng tư duy của bạn sẽ một phần được thể hiện
trong luận văn của bạn. Các giấy chứng nhận, bằng khen về các thành tích của
bạn sẽ giúp bạn chứng thực cho GS bạn là người như thế nào, sẽ giúp GS tin tưởng
hơn vào những lời tuyên bố của bạn trong CV, SoM, Application letter, hay kể cả
LoR.
Sau khi hoàn thành bộ hồ sơ, bạn có thể nhờ bạn bè thân quen, đặc
biệt là những người đi trước đọc góp ý để hoàn thiện hơn hồ sơ của mình.
1.2. Tìm
kiếm thông tin học bổng:
Bạn
có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin về học bổng trên thế giới qua internet, chỉ
cần các bạn chịu khó vào các forum về du học các bạn sẽ thu thập được một đống
đường link về các website đăng thông tin học bổng.
Ngoài
ra, bạn nên xem trực tiếp thông tin về học bổng ở website của các trường. Bên
châu âu, các thông tin về học bổng cho PhD phần lớn được thông báo trên website
của trường đó, thường là nằm trong mục vacancies, hay PhD positions, hay vacant
positions… Bạn có thể dễ dàng tìm được đường link các trương nổi tiếng ở từng
nước qua internet, các nước ở châu âu thường có trang web xếp hạng các trường ở
nước đó, thậm chí toàn châu âu và các thông tin chung về từng trường cũng như
đường link đến website trường đó. Các bạn nên tham khảo websites của các trường
có tiếng tại châu âu theo các bảng xếp hạng của TimesHigherEducation
(http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings), QS Rankings
(http://www.topuniversities.com/), hay xếp hạng của trường Thượng Hải
(http://www.shanghairanking.com/). Links tới một số trang thông báo tuyển sinh
viên ở một số trường tại châu âu có thể tham khảo ở phụ lục.
2. Nộp hồ sơ và quá trình tuyển chọn
2.1.
Quá trình tuyển chọn
Bất cứ khi nào bạn thấy vị trí nào phù hợp với bạn thì bạn nên nộp
hồ sơ. Càng nộp nhiều vị trí phù hợp với khả năng của bạn, cơ hội của bạn sẽ
càng cao. Thường thì phần lớn các trường bên Châu Âu đều chấp nhận quá trình
nộp hồ sơ online hoặc qua email, ngoại trừ một số yêu cầu bạn phải nộp qua bưu
điện. Sau khi hết hạn nhận hồ sơ, hội đồng xét tuyển sẽ tổng hợp, đánh giá các
hồ sơ nộp vào vị trí đó. Tùy theo từng trường, khoảng sau 2 tuần đến 1 tháng,
họ sẽ thông báo đến các ứng cử viên tiềm năng là họ đánh giá cao các ứng cử
viên đó và mời các ứng cử viên đó tiếp tục đi vào vòng phỏng vấn kiểm tra năng
lực, kinh nghiệm và tính cách của từng người. Tùy theo từng nhóm nghiên cứu,
từng trường mà bạn sẽ được mời sang trường đó để trực tiếp phỏng vấn, hoặc
phỏng vấn qua một phần mềm kiểu online conference, hoặc phỏng vấn qua điện
thoại. Có những trường hợp đặc biệt, do họ đang cần người, mà số người nộp vào
vị trí đó ít quá, họ sẽ tuyển trực tiếp luôn, không qua vòng phỏng vấn nữa. Nếu
bạn gặp phải trường hợp này thì xin chúc mừng bạn. Nếu không, chỉ cần bạn được
mời phỏng vấn là bạn đi được 70-80% quãng đường rồi. Vì thường số người được
phỏng vấn cho một vị trí chỉ là 3-5 người. Chỉ còn 20-30% nữa chúng ta sẽ đến
được đích ^^.
2.2.
Kinh nghiệm trả lời phỏng vấn.
Xin chúc mừng những bạn nào đã lọt đến vòng này, hồ sơ của bạn
chắc chắn để lại nhiều ấn tượng nên bạn đã được hội đồng đánh giá chú ý. Để trả
lời tốt trong quá trình phỏng vấn bạn phải chuẩn bị khá kỹ. Câu châm ngôn: Biết
người, biết ta, trăm trận trăm thắng không hoàn toàn đúng nhưng sẽ
giúp bạn hiểu phải chuẩn bị thế nào để giành phần thắng lớn nhất.
Biết người: Việc đầu tiên là bạn phải tìm hiểu về về đề tài và các Gs
trong hội đồng phỏng vấn. Thường thì họ sẽ thông báo là sẽ có những Gs nào sẽ
phỏng vấn bạn. Như trường hợp của mình ở Denmark thì có 3 Gs phỏng vấn qua
online conference. Bạn đọc kỹ về những kiến thức liên quan đến đề tài, củng cố
lại những kiến thức căn bản cần thiết cho lĩnh vực đó. Tìm hiểu kỹ các bài báo
có liên quan đến đề tài đó của các Gs trong hội đồng. Xem các Gs đó, mỗi Gs
chuyên nghiên cứu về những lĩnh vực nào. Trang bị kiến thức về lĩnh vực đó.
Thường thì các Gs sẽ chỉ tập trung hỏi về những chủ đề liên quan chung đến đề
tài, lĩnh vực nghiên cứu của họ và của bạn. Ngoài ra, bạn cần tìm hiểu về
trường, về đất nước đó để có những kiến thức, cũng như kiếm chuyện để tránh
thời gian chết trong quá trình phỏng vấn. Việc nói chuyện phiếm rất hay xảy ra
trong quá trình phỏng vấn, khi nói chuyện vui như vậy, cả mình và họ đều cảm
thấy thoải mái hơn và có thêm thời gian suy nghĩ để đưa ra những câu hỏi tiếp
theo để tìm hiểu kỹ hơn về nhau.
Biết ta: Trang bị lại những kiến thức căn bản của chính các bạn. Đọc kỹ lại
các bài báo, luận văn mà bạn từng viết, các đề tài lớn mà bạn từng tham gia.
Chắc chắn các Gs sẽ hỏi về những công trình khoa học mà bạn từng làm. Mỗi Gs có
lĩnh vực nghiên cứu riêng, thử mượng tưởng xem với từng chuyên môn của GS thì
có liên quan gì đến đề tài mà họ đang cần tuyển sinh viên, cũng như đến
background của mình. Làm như vậy sẽ giúp bạn chuẩn bị tốt kiến thức căn bản và
tinh thần. Tập trả lời những câu hỏi liên quan đến các kỹ năng cá nhân (trên
mạng có rất nhiều những câu hỏi thường gặp liên quan đến tính cách và các kỹ
năng mềm, bạn nên tìm hiểu và tập tự trả lời)
Khi
họ hỏi: Do you have any questions? Đây chính là lúc họ muốn hiểu rõ về
bạn, là lúc bạn thể hiện sự chủ động, cũng như kiến thức của bạn về lĩnh vực
đó. Chắc chắn bạn phải hiểu cái căn bản của đề tài thì bạn mới đưa ra câu hỏi
được. Ngoài ra việc đưa ra các câu hỏi liên quan đến đề tài tùy theo từng Gs,
sẽ giúp bạn thể hiện là người có đủ kiến thức để làm đề tài đó. Hỏi về môi
trường, điều kiện làm việc sẽ vừa giúp bạn tránh thời gian chết, vừa thể hiện
bạn là người nghiêm túc, vừa giúp bạn hiểu rõ hơn về họ và đưa ra các quyết
định sáng suốt. Việc tuyển người bên châu âu là giúp cả hai bên đưa ra những
lựa chọn sáng suốt nhất cho cả hai, chứ không phải duy nhất là từ phía họ. Thế
nên càng thể hiện bạn chủ động bao nhiêu, càng giúp bạn thanh công bấy nhiêu.
Ngoài
ra, chuẩn bị nói về sở thích và dự định của bạn trong tương lai. Họ có thể hỏi
về cái này để tìm hiểu kỹ về bạn, cũng như để tránh thời gian chết, từ đó họ sẽ
nghĩ tiếp câu hỏi.
Quá
trình phỏng vấn mà cả hai bên càng trao đổi được nhiều thông tin thì càng giúp
họ tin tưởng vào bạn hơn, từ đó đưa ra quyết định chính xác hơn. Thế nên sự chủ
động trong việc đặt câu hỏi là rất cần thiết. Thời gian phỏng vấn như trường
hợp của mình là: Switzerland (58’) and Denmark (76’).
Mình
xin nhắc lại, cần phải tránh thời gian chết, cả hai bên không biết nói gì dẫn
đến việc kết thúc phỏng vấn rất sớm trong khi cả hai chưa hiểu nhiều gì về
nhau.
Cuối
cùng, xin chúc các bạn đủ kiên nhẫn, may mắn và thành công!
3. Lời cảm ơn:
Gia đình là động lực rất lớn để tôi vượt qua những khó khăn và thử
thách 2 năm bên Hàn, cũng như là động lực chính để tôi tiếp tục trên con đường
bây giờ và trong tương lai. Xin cảm ơn tình yêu vô bờ bến của Mẹ. Mẹ đã luôn hi
sinh và che chở cho con. Cảm ơn anh Tuấn và chị Nga, anh chị đã hi sinh những
ngày tháng tươi đẹp tuổi học trò để giành cơ hội cho người em út được tiếp tục
đi học.
Xin
cảm ơn những người bạn thân thiết của tôi, những người bạn đã từng góp tiền mua
sách cho tôi đi học thời cấp 2, cấp 3, đặc biệt là Dũng lớp A7, Việt Trì. Cảm
ơn những người bạn thời đại học Bách Khoa, những người bạn của tôi ở Hàn Quốc.
Cảm ơn sự giúp đỡ của anh Hoàng Tùng, cựu sinh viên VN tại Korea Univ. và
hiện đang là PhD candidate tại Chalmers Univ., Sweden đã giúp đỡ rất nhiều
trong quá trình tôi xin học bổng .
Bài viết này ban đầu là sự tổng hợp kinh nghiêm bản thân để giúp
một người bạn đang học ở KyungHee University cho việc chuẩn bị xin học bổng PhD.
Chúc
mọi người thành công!
Switzerland, 18-10-2008
Cập nhật thông tin (Nov. 04th,
2014): Anh Hoàng Tùng giờ đã tốt nghiệp tiến sỹ từ Chalmers Univ. và đang
làm việc tại Univ of Chicago. Người bạn của tôi hiện giờ cũng đang học tiến sỹ
tại Hà Lan. Bản thân tác giả bài viết đã tốt nghiệp từ EMPA và ETHZ cuối năm
2012 và hiện đang làm việc tại Carnegie Mellon Univ. (CMU) và National
Institute of Standards and Technology (NIST), USA
Phụ lục
1.
Những địa chỉ website hữu ích
Switzerland:
Collection: http://www.telejob.ch/telejob/offers.xml
ETHZ vacancies: http://internet5.refline.ch/845721/search.html?lang=en
EMPA vacancies: http://www.empa.ch/plugin/template/empa/6/*/---/l=2/changeLang=true/lartid=/orga=/type=/theme=/bestellbar=/new_abt=/uacc=
Sweden:
Chalmers Univ.: http://chalmersnyheter.chalmers.se/Article.jsp?article=12200
Royal Institute of Technology: http://www.kth.se/aktuellt/2.1445?l=en
Lulea Univ.: http://www.ltu.se/omltu/ledigajobb?l=en
Denmark:
Technical Univ. of Denmark: http://www.dtu.dk/English/About_DTU/vacancies.aspx
Aalborg Univ.: http://stillinger.aau.dk/index.php?lang=English
Holland:
Norway:
Univ. of Bergen: http://melding.uib.no/umeny?Ledige_stillinger
Belgium
